Kiedy obowiązkowe jest zastosowanie hydrantu wewnętrznego?

Hydrant wewnętrzny jest jednym z elementów instalacji wodociągowej przeciwpożarowej, przeznaczonym do poboru wody w celu prowadzenia działań gaśniczych. Może umożliwić podjęcie działań jeszcze przed przybyciem jednostek ochrony przeciwpożarowej, a także ułatwić prowadzenie akcji ratowniczo-gaśniczej przez strażaków. Nie oznacza to jednak, że hydrant wewnętrzny musi znajdować się w każdym budynku.

Obowiązek zastosowania konkretnego rodzaju hydrantu wynika z określonych parametrów obiektu, takich jak jego wysokość, przeznaczenie, kategoria zagrożenia ludzi, powierzchnia strefy pożarowej, gęstość obciążenia ogniowego oraz charakter znajdujących się w nim pomieszczeń. Przepisy rozróżniają kilka rodzajów punktów poboru wody do celów przeciwpożarowych: hydranty 25, hydranty 33, hydranty 52 oraz zawory 52. Dobór konkretnego rozwiązania nie powinien być więc dokonywany wyłącznie na podstawie powierzchni budynku czy liczby użytkowników. Konieczne jest przeanalizowanie wymagań odnoszących się do konkretnej strefy pożarowej i rodzaju obiektu. Przepisy określają również wymagania dotyczące rozmieszczenia hydrantów, ich zasięgu, parametrów hydraulicznych oraz sposobu zasilania instalacji.

Sprawdź: hydranty wewnętrzne

Kiedy przepisy wymagają zastosowania hydrantu wewnętrznego?

Obowiązek wyposażenia budynku w instalację wodociągową przeciwpożarową i odpowiednie punkty poboru wody określono przede wszystkim w § 18–24 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Przepisy przewidują między innymi stosowanie hydrantów 25 w określonych strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL. W budynkach wysokich i wysokościowych hydranty 25 muszą być stosowane na każdej kondygnacji, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie strefę pożarową ZL IV.

W budynkach innych niż tymczasowe, niskich i średniowysokich obowiązek zastosowania hydrantów 25 występuje w określonych strefach ZL po przekroczeniu progów powierzchniowych wskazanych w przepisach. Nie jest to jednak jeden uniwersalny próg dla wszystkich kategorii zagrożenia ludzi. Przykładowo dla stref ZL I, ZL II i ZL V przepisy wskazują powierzchnię przekraczającą 200 m². Dla strefy ZL III zastosowanie mają natomiast inne wartości zależne od wysokości budynku – w budynku średniowysokim przekroczenie 200 m², a w budynku niskim przekroczenie 1000 m², z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisie.

Regulacje obejmują również określone pomieszczenia magazynowe i techniczne znajdujące się w strefach ZL, a także strefy produkcyjne i magazynowe. W tych przypadkach znaczenie ma między innymi powierzchnia oraz gęstość obciążenia ogniowego.

Dlatego ustalenie, czy w danym obiekcie wymagany jest hydrant wewnętrzny, powinno zawsze uwzględniać pełny zestaw parametrów wskazanych w przepisach.

Hydrant 25 i hydrant 33 – gdzie znajdują zastosowanie?

Hydranty 25 i 33 są wyposażone w węże półsztywne o nominalnej średnicy odpowiednio 25 mm i 33 mm. Zgodnie z § 18 rozporządzenia są to dwa odrębne rodzaje punktów poboru wody do celów przeciwpożarowych.

Hydrant 25 jest przewidziany między innymi do stosowania w określonych strefach zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL. W budynkach wysokich i wysokościowych, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie ZL IV, musi być stosowany na każdej kondygnacji objętej wymaganiem.

Hydrant 33 ma natomiast określone zastosowania wynikające bezpośrednio z przepisów. Przykładowo jest wymagany w określonych garażach – jednokondygnacyjnych zamkniętych, w których znajduje się więcej niż 10 stanowisk postojowych, oraz w garażach wielokondygnacyjnych.

W niektórych przypadkach przepisy dopuszczają również zastosowanie hydrantów 33 zamiast hydrantów 52. Dotyczy to sytuacji określonych w § 19, w których wymagane są hydranty 52, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego nie przekracza 1000 MJ/m². Oznacza to, że hydrant 33 nie jest po prostu „mocniejszą” lub „większą” wersją hydrantu 25 wybieraną według uznania właściciela. Każdy rodzaj hydrantu ma określone zastosowania wynikające z przepisów.

Kiedy wymagany jest hydrant 52?

Hydrant 52 jest hydrantem wewnętrznym wyposażonym w wąż płasko składany o nominalnej średnicy 52 mm. Jest stosowany w przypadkach określonych w przepisach, między innymi w wybranych strefach produkcyjnych i magazynowych oraz w określonych pomieszczeniach magazynowych i technicznych.

Odrębnym rodzajem punktu poboru wody jest zawór 52. Jest to zawór hydrantowy bez wyposażenia w wąż pożarniczy. W budynkach wysokich i wysokościowych mających więcej niż jedną kondygnację nadziemną zawory 52 muszą być stosowane zgodnie z § 19 ust. 6 rozporządzenia.

Ich rozmieszczenie zależy od wysokości kondygnacji. Na kondygnacjach podziemnych oraz na kondygnacjach położonych powyżej 25 m przewidziano po dwa zawory 52 na każdym pionie, natomiast na pozostałych kondygnacjach po jednym zaworze 52 na każdym pionie.

W przypadku niektórych stref i pomieszczeń, dla których przepisy wymagają hydrantów 52, dopuszczalne jest zastosowanie hydrantów 33, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego nie przekracza 1000 MJ/m². Nie należy jednak traktować tego jako ogólnej zasady pozwalającej dowolnie zastępować jeden rodzaj hydrantu drugim.

Dlaczego wysokość budynku wpływa na obowiązek stosowania hydrantów?

Wysokość budynku jest jednym z parametrów wpływających na wymagania ochrony przeciwpożarowej. Wraz z wysokością rosną między innymi wymagania dotyczące prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych oraz organizacji ochrony przeciwpożarowej.

Z tego powodu przepisy przewidują inne wymagania dla budynków niskich, średniowysokich, wysokich i wysokościowych.

W określonych budynkach wysokich i wysokościowych hydranty 25 muszą być stosowane na każdej kondygnacji, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie strefę ZL IV. W budynkach wysokich i wysokościowych mających więcej niż jedną kondygnację nadziemną wymagane są również zawory 52.

Takie rozwiązania umożliwiają pobór wody na różnych poziomach budynku i ułatwiają prowadzenie działań gaśniczych. Przepisy określają także wymagania dotyczące rozmieszczenia punktów poboru wody, między innymi przy drogach komunikacji ogólnej, wejściach do budynku i klatek schodowych, przejściach, korytarzach i holach.

Czy powierzchnia budynku decyduje o konieczności montażu hydrantu?

Powierzchnia jest jednym z parametrów wpływających na obowiązek zastosowania hydrantów, ale nie można traktować jej jako jedynego kryterium. Przepisy posługują się przede wszystkim pojęciem strefy pożarowej. W przypadku wybranych stref ZL w budynkach niskich i średniowysokich przekroczenie określonego progu powierzchni może powodować obowiązek zastosowania hydrantów 25. Wartości progowe zależą jednak od kategorii zagrożenia ludzi i wysokości budynku.

Przykładowo dla ZL I, ZL II i ZL V w określonych budynkach próg wynosi ponad 200 m², natomiast dla ZL III zastosowanie mają odmienne wartości – między innymi ponad 200 m² w budynku średniowysokim i ponad 1000 m² w budynku niskim.

Istotne są również wymagania dotyczące pomieszczeń magazynowych i technicznych oraz stref produkcyjnych i magazynowych, w których znaczenie ma także gęstość obciążenia ogniowego.

Dlatego prawidłowa ocena obowiązku wymaga przeanalizowania całej charakterystyki pożarowej obiektu, a nie ograniczenia się do jego całkowitej powierzchni.

Gdzie należy umieszczać hydranty wewnętrzne?

Samo zastosowanie odpowiedniej liczby hydrantów nie wystarcza. Punkty poboru wody powinny być rozmieszczone w sposób zapewniający wymagany zasięg działania.

Zgodnie z przepisami hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności przy wejściach do budynku i klatek schodowych, w przejściach, na korytarzach i w holach, a także przy wejściach na poddasza. W określonych pomieszczeniach produkcyjnych i magazynowych punkty poboru wody lokalizuje się również w pobliżu wyjść na przestrzeń otwartą lub wyjść ewakuacyjnych.

W budynkach wysokich i wysokościowych obowiązują dodatkowe wymagania dotyczące lokalizacji zaworów 52. Mogą one być rozmieszczane między innymi w przedsionkach przeciwpożarowych, a w określonych przypadkach również na klatkach schodowych.

Przed hydrantem lub zaworem 52 należy ponadto zapewnić dostateczną przestrzeń do rozwinięcia linii gaśniczej. Zawory i hydranty muszą być również zamontowane na wymaganej wysokości.

Jaki zasięg powinien mieć hydrant wewnętrzny?

Rozmieszczenie hydrantów jest powiązane z wymaganym zasięgiem ich działania. Zgodnie z § 20 rozporządzenia zasięg hydrantów wewnętrznych w poziomie powinien obejmować całą powierzchnię chronionego budynku, strefy pożarowej lub pomieszczenia, z uwzględnieniem długości odcinka węża oraz efektywnego zasięgu rzutu prądów gaśniczych.

W strefach ZL znajdujących się w budynkach o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej uwzględnia się efektywny zasięg rzutu prądu gaśniczego wynoszący 3 m dla prądów rozproszonych stożkowych. W pozostałych budynkach wartość ta wynosi 10 m.

W pomieszczeniach i strefach produkcyjnych oraz magazynowych, w których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, przepisy dopuszczają zastosowanie dodatkowego węża przy hydrancie 52.

Zasięg należy zatem analizować w odniesieniu do rzeczywistego układu pomieszczeń i dróg komunikacyjnych, a nie wyłącznie jako stałą odległość mierzoną od szafki hydrantowej.

Jakie parametry musi spełniać instalacja wodociągowa przeciwpożarowa?

Instalacja wodociągowa przeciwpożarowa nie jest zwykłą instalacją wodociągową przeznaczoną do codziennego użytkowania. Jej parametry muszą zapewniać możliwość skutecznego poboru wody w warunkach pożaru.

Rozporządzenie określa między innymi minimalną wydajność poboru wody mierzoną na wylocie prądownicy:

 hydrant 25 – 1,0 dm³/s,

 hydrant 33 – 1,5 dm³/s,

 hydrant 52 – 2,5 dm³/s,

 zawór 52 – 2,5 dm³/s.

Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać wymaganą wydajność i nie może być mniejsze niż 0,2 MPa. W przypadku zaworu 52 minimalne ciśnienie również wynosi 0,2 MPa przy wymaganej wydajności. Przepisy określają ponadto maksymalne wartości ciśnienia w instalacji.

Istotne jest również zapewnienie możliwości jednoczesnego poboru wody z odpowiedniej liczby punktów. W zależności od rodzaju i wysokości budynku może być wymagany pobór z jednego, dwóch albo czterech sąsiednich hydrantów lub zaworów.

Przykładowo w budynku niskim lub średniowysokim, jeżeli powierzchnia strefy pożarowej nie przekracza 500 m², instalacja może być projektowana na jednoczesny pobór z jednego hydrantu. W innych przypadkach wymagania mogą obejmować dwa sąsiednie punkty, a w określonych budynkach wysokich i wysokościowych – cztery.

Oznacza to, że przy projektowaniu instalacji trzeba analizować nie tylko obecność hydrantów, lecz cały układ hydrauliczny.

Jak długo instalacja hydrantowa musi zapewniać zasilanie?

Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione przez co najmniej 1 godzinę. Źródłem zasilania może być zewnętrzna sieć wodociągowa przeciwpożarowa lub odpowiedni zbiornik wody do celów przeciwpożarowych, bezpośrednio albo za pośrednictwem pompowni przeciwpożarowej.

Sam zapas wody nie jest jednak wystarczający. Źródło zasilania i cała instalacja muszą zapewniać jednocześnie wymagane ciśnienie, wydajność oraz możliwość poboru wody z liczby hydrantów określonej w przepisach.

Dlatego podczas projektowania i odbioru instalacji należy analizować cały układ – od źródła wody, przez przewody i armaturę, aż po prądownicę.

Czy hydranty wewnętrzne muszą spełniać wymagania Polskich Norm?

Tak. § 18 rozporządzenia stanowi, że hydranty wewnętrzne muszą spełniać wymagania właściwych Polskich Norm, a wymagania normatywne dotyczą również zaworów 52.

W przypadku hydrantów z wężem półsztywnym zastosowanie ma między innymi PN-EN 671-1:2012, dotycząca hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym. Dla hydrantów z wężem płasko składanym właściwa jest PN-EN 671-2:2012. Z kolei PN-EN 671-3:2009 dotyczy konserwacji hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym i płasko składanym. Polski Komitet Normalizacyjny wykazuje te normy w swoim aktualnym katalogu.

Należy przy tym odróżnić przepisy prawa od norm. Polska Norma sama w sobie nie jest ustawą ani rozporządzeniem. W omawianym przypadku znaczenie prawne wymagań norm wynika między innymi z tego, że rozporządzenie wprost nakazuje, aby hydranty wewnętrzne spełniały wymagania Polskich Norm.

Czy w każdym budynku trzeba montować hydrant wewnętrzny?

Nie. Obowiązujące przepisy nie ustanawiają uniwersalnego wymogu montażu hydrantu wewnętrznego w każdym budynku.

Konieczność zastosowania konkretnego rodzaju punktu poboru wody zależy między innymi od kategorii zagrożenia ludzi, wysokości budynku, powierzchni strefy pożarowej, przeznaczenia pomieszczeń oraz gęstości obciążenia ogniowego.

Oznacza to, że niewielki obiekt o określonej funkcji może nie wymagać hydrantu wewnętrznego, podczas gdy budynek o podobnej powierzchni, ale innej funkcji, wysokości lub charakterystyce pożarowej może już podlegać obowiązkowi wyposażenia w instalację wodociągową przeciwpożarową.

Przed wykonaniem lub przebudową instalacji należy więc przeanalizować wymagania odnoszące się do konkretnego obiektu.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach, związanych z uwarunkowaniami lokalnymi, przepisy dopuszczają stosowanie rozwiązań zamiennych w stosunku do określonych wymagań. Jest to możliwe na zasadach wskazanych w § 1 ust. 2 rozporządzenia, między innymi na podstawie ekspertyzy technicznej rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych i w uzgodnieniu z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej. Rozwiązanie zamienne musi zapewniać niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu. Nie jest to jednak ogólna możliwość dowolnego zastępowania hydrantu innym urządzeniem.

Hydrant wewnętrzny a projektowanie ochrony przeciwpożarowej budynku

Obowiązek zastosowania hydrantu powinien być rozpatrywany jako element szerszego systemu ochrony przeciwpożarowej.

Przy projektowaniu i ocenie budynku analizuje się między innymi jego przeznaczenie, układ funkcjonalny, wysokość, podział na strefy pożarowe, przewidywane obciążenie ogniowe, warunki ewakuacji oraz możliwość prowadzenia działań ratowniczych.

Dopiero zestawienie tych informacji pozwala prawidłowo określić, czy wymagane są hydranty wewnętrzne, jaki powinien być ich rodzaj, liczba i rozmieszczenie oraz jakie parametry musi spełniać instalacja wodociągowa przeciwpożarowa.

W praktyce oznacza to, że wybór hydrantu nie powinien sprowadzać się do zakupu urządzenia o odpowiedniej średnicy węża. Instalacja musi być zgodna z projektem, wymaganiami przepisów i właściwymi normami, a jej wykonanie powinno zapewniać parametry niezbędne do prowadzenia działań gaśniczych.

Urządzenia przeciwpożarowe powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a przed dopuszczeniem ich do użytkowania należy przeprowadzić odpowiednie dla danego urządzenia próby i badania potwierdzające prawidłowość działania.

Podsumowując, kiedy hydrant wewnętrzny jest obowiązkowy? Obowiązek zastosowania hydrantu wewnętrznego wynika z konkretnych warunków określonych w przepisach przeciwpożarowych, a nie z samego faktu użytkowania budynku przez ludzi.

W zależności od parametrów obiektu wymagane mogą być:

•  hydranty 25 – między innymi w określonych strefach ZL,
•  hydranty 33 – między innymi w określonych garażach oraz w przypadkach, w których przepisy dopuszczają ich zastosowanie zamiast hydrantów 52,
•  hydranty 52 – w określonych strefach produkcyjnych, magazynowych i pomieszczeniach,
•  zawory 52 – między innymi w budynkach wysokich i wysokościowych spełniających warunki określone w przepisach.

Przy ocenie obowiązku zastosowania hydrantów znaczenie mają między innymi kategoria zagrożenia ludzi, wysokość budynku, powierzchnia strefy pożarowej, przeznaczenie pomieszczeń oraz gęstość obciążenia ogniowego. Przepisy określają również rozmieszczenie punktów poboru, wymagany zasięg, minimalną wydajność, ciśnienie, zasady jednoczesnego poboru wody oraz wymagania dotyczące zasilania instalacji. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez jedną godzinę.

Dlatego odpowiedź na pytanie, czy w danym budynku konieczne jest wykonanie hydrantów wewnętrznych, wymaga każdorazowo odniesienia się do aktualnego stanu prawnego oraz rzeczywistych parametrów konkretnego obiektu.

Podstawowym aktem regulującym te kwestie jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, którego tekst jednolity ogłoszono w 2023 r. Szczegółowe wymagania techniczne dotyczące hydrantów wynikają również z właściwych Polskich Norm, w szczególności serii PN-EN 671.

W przypadku konkretnego budynku ostateczna ocena obowiązku zastosowania hydrantów oraz parametrów instalacji powinna być dokonana na podstawie jego dokumentacji, parametrów technicznych, przeznaczenia i obowiązujących wymagań ochrony przeciwpożarowej.